Changkhui’s Weblog

เขียนให้นิตยสาร Go Training ฉบับเดือนตุลาคม ๕๒

ประมาณ ๑๕ ปีที่แล้ว คุณกิติศักดิ์ สุวรรณโภคิณ (นักวิจารณ์ภาพยนตร์ชื่อดัง) เคยกล่าวไว้ในหอประชุมเอยูเอ ในเวทีของชมรมวิจารณ์บันเทิง พูดถึงหนังไทยเรื่องหนึ่งว่า เป็นหนังที่แย่มาก ไม่น่าเชื่อว่า ในพ.ศ.นั้น ยังมีคนทำหนังอย่างนี้ออกมาอีก ทั้งๆที่ผู้กำกับท่านนี้ เป็นผู้กำกับภาพในวงการภาพยนตร์ที่มีประวัติการทำงานที่ยาวนานมาก แล้วคุณกิติศักด์ก็มาสรุปตอนท้ายว่า คนเรานี่ก็แปลก ผู้กำกับภาพที่เก่งมากๆ ก็อยากจะมาเป็นผู้กำกับ ทั้งๆที่มันอาจจะไม่ใช่ความถนัดของตน ก็เลยกลายเป็นว่า วงการภาพยนตร์ก็จะได้ผู้กำกับแย่ๆออกมาคนหนึ่ง พร้อมกับสูญเสียผู้กำกับภาพที่ยอดเยี่ยมมากไปคนหนึ่งในเวลาเดียวกัน

คุณ สุจินต์ จันทร์นวลก็เคยเขียนไว้ในหนังสือ เขาว่าผมเป็นมืออาชีพ บอกไว้ว่ามีคนมาบ่นกันนักต่อนักว่า เมื่อมอบหมายคนที่ตัวเองปั้นขึ้นมาให้ทำหน้าที่เป็นผู้จัดการ หรือทำหน้าที่ดูแลคน ปรากฏว่า หลายๆคนดีแตก ไม่เห็นเก่งเหมือนตอนสมัยเป็นลูกทีมเลย แล้วท่านก็สรุปว่า ก็ไม่เห็นแปลกนี่ เพราะส่วนใหญ่เล่นพิจารณาเงื่อนไขการโปรโมทคนจากยอดขาย ความเก่งในการแก้ปัญหาเทคนิค ซึ่งมันเป็นคนละเรื่องกับการบริหารงานบุคคล ซึ่งเน้นการตัดสิน การทำงานเป็นทีม ภาวะการเป็นผู้นำ จะว่าไปแล้ว การเป็นหัวหน้าทีมที่ดี ก็ได้แตกต่างจากการเป็นโค้ชเลย ทำอย่างไรถึงจะหาทางผสมผสานความสามารถของคนในทีม ให้มีผลลัพธ์โดยรวมมากกว่าผลลัพธ์แต่ละบุคคลรวมกัน

แนวคิดนี้ได้รับ การพิสูจน์ให้เห็นในวงการกีฬาอาชีพ มีนักกีฬาอาชีพที่ประสบความสำเร็จสูงมากๆไม่กี่คนที่สามารถผันตัวเองมาเป็น ผู้ฝึกสอน หรือโค้ชที่ดีได้ นักเทนนิสระดับโลกที่เลื่องลือในอดีตอย่าง Jimmy Connors  ที่พอจะแสดงความสนใจที่มาเป็นผู้ฝึกสอนอยู่บ้าง ก็ไม่ได้ประสบความสำเร็จในระดับที่ทุกคนต้องหันกลับมามอง นักบาสเกตบอลสุดยอดของโลกอย่างไมเคิล จอร์แดน ก็ไปได้ไม่ดีนัก เมื่อมาเป็นผู้บริหารทีมบาสเกตบอล ทั้งสองทีมที่เขาได้มีโอกาสได้เข้าไปมีส่วนร่วมหลังจากที่เลิกเล่นไปแล้ว ก็ไม่ได้มีผลงานที่น่าประทับใจเท่าไร และที่เห็นกันจนชิน คือนักฟุตบอล ไม่ว่าจะเป็นลีกระดับโลกอย่างฟุตบอลอังกฤษ หรือทีมชาติ มีอยู่ไม่กี่คนที่จะไปได้ในระดับของฟรานซ์ เบคเคนบราวน์ และแม้ว่า มาราโดนากำลังพิสูจน์ตัวเอง กับโอกาสที่ได้รับ แต่ผลงานในตอนต้น ก็ไม่ได้ดูดีเท่าไรนัก

ในทางกลับกัน ผู้ฝึกสอนที่ประสบความสำเร็จในระดับที่ยอมรับกันทั่วไป ไม่ว่าจะเป็น Phil Jackson ผู้ฝึกสอนที่นำทีมอย่าง Chicago Bulls คว้าแชมป์ ๖ สมัย และ LA Lakers อีก ๓ สมัย Alex Ferguson ผู้นำตัวจริงของทีม Manchester United ที่คว้าแชมป์มาหลายถ้วยจนเลิกนับกันได้แล้ว หรือบรรดาโค้ชนักกีฬาเหรียญทองโอลิมปิกส่วนใหญ่ ต่างล้วนแล้วแต่เป็นผู้เล่นในอดีตที่ไม่ได้มีประวัติการเล่นที่โดดเด่นมาก นัก เมื่อเทียบกับผู้เล่นในยุคเดียวกัน ความสามารถในการบริหารคน เป็นคนละเรื่องความเชี่ยวชาญทางเทคนิคจริงๆ

ที่ผมเขียนเรื่องนี้ เนื่องจากผมได้มีโอกาสสัมผัสคนรุ่นใหม่ๆหลายๆคนผ่านจากเว็บไซด์ที่ผมดูแล ผ่านทาง Twitter และช่องทางอินเตอร์เน็ทอื่นๆ ทำให้ได้เห็นแนวทางการดำเนินชีวิตอีกรูปแบบหนึ่ง ซึ่งแปลกไปจากที่ผมคุ้นเคยมา ในอดีต เรามักจะคุ้นเคยกับค่านิยมในการทำงานในองค์กรใหญ่ และไต่เต้าไปตามสายงาน หรืออาจจะเปลี่ยนงานบ้าง แต่ก็เป็นการเติบโตไปในอุตสาหกรรมนั้นๆ แต่คนรุ่นใหม่ๆจำนวนไม่น้อย ที่เลือกจะออกมาประกอบธุรกิจของตัวเอง ไม่ได้ไปสมัครงานที่ไหน ไม่ต้องใช้ทรานสคริปท์ หรือใบปริญญาเป็นใบเบิกทาง แต่เลือกที่จะรับงานเอง ทำเป็นอาชีพอิสระ เนื่องจากว่า ช่องทางที่ผมรู้จักคนเหล่านี้เป็นช่องทางของอินเตอร์เน็ท จึงทำให้คนเหล่านี้ส่วนใหญ่เป็นคนที่ประกอบวิชาชีพทางด้านอินเตอร์เน็ท ไอที คอมพิวเตอร์ หลายๆคนได้ไปลองทำงานในกรอบขององค์กรมาสักระดับหนึ่ง ถ้าไม่ใช่ว่า เห็นโอกาสที่ตัวเองก็น่าจะทำได้ ก็อึดอัดที่จะต้องรอกระบวนการตัดสินใจที่ต้องผ่านมาเป็นชั้น ตามธรรมชาติขององค์กร ก็เลยตัดสินใจออกมาประกอบอาชีพอิสระ หรือไม่อย่างนั้น หลายๆคนก็เลือกที่จะทำทั้งสองอย่างพร้อมๆกันไป

รู้จักแล้วนึกชอบ เหมือนกันครับ คนเหล่านี้ส่วนใหญ่จะเก่งจริง (เพราะไม่อย่างนั้นก็คงไม่รอด) และในขณะเดียวกันก็รู้ด้วยว่า จุดแข็งของตัวเอง (core competency) มีความรับผิดชอบ เพราะไม่อย่างนั้น ก็จะปิดงานไม่ได้ และที่สำคัญ ดูเหมือนว่า ในกลุ่มที่ออกมาทำธุรกิจของตัวเอง พวกเขาค่อนข้างที่จะพอใจที่จะอยู่รวมตัวกันหลวมๆ รับงานเท่าที่ทำได้ และไม่พยายามขยายกิจการให้ใหญ่จนเป็นภาระจนเกินไปนัก ถ้ามีงานที่นอกเหนือจากงานที่ตัวเองถนัด ก็จะไป outsource ต่อกับเพื่อนๆภายนอกที่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะทางมากกว่า ซึ่งก็ดูจะเหมาะสมกับงานทางด้านไอทีดี

ไม่ว่าจะเป็นการ เลือกที่รู้ตัว หรือไม่รู้ตัวก็ตาม พวกเขาก็ดูเหมือนจะรู้ข้อจำกัดของตัวเองในแง่ที่รู้จักตัวเอง พวกเก่งทางเทคนิคๆมักจะไม่ชอบบริหารงานบุคคล ไม่อยากคิดเรื่องการโปรโมทคนทุกๆปี ไม่อยากคิดเรื่องเงินเรื่องทองมากจนกินเวลาที่พวกเขาอยากจะทำอย่างอื่น ไปๆมาๆ หลายคนเลือกที่จะรับงานแบบพอดีคำ ทำให้อยู่ได้ โดยไม่ต้องรีบขยายตัวมากนัก จะว่าดีก็ใช่ จะว่าน่าเสียดายโอกาส ก็เป็นไปได้ แต่ที่แน่ๆ คนกลุ่มนี้ก้าวข้ามปิรามิดของ Maslow พรวดเดียวไปที่ยอดเลย ไม่ได้ไต่หรือปีนหาความต้องการเป็นขั้นๆ เหมือนคนรุ่นก่อนๆ ที่สำคัญ คนเหล่านี้ (ตั้งแต่ ๒๐ ปีไปจนถึง ๓๐ ต้นๆ) มักจะมีความสามารถหลายทาง ที่ใช้งานทั้งสมองซีกซ้ายและสมองซีกขวา

หลายๆคนคงจะแย้งในใจว่า เรื่องนี้เกิดขึ้นกับพวกที่อยู่ในวงการไอที แต่ที่ผมเจอด้วยตัวเอง กลับพบว่า พวกนี้หลายๆคนอยู่นอกวงการไอที แต่มองเห็นเทคโนโลยีเป็นเครื่องมือครับ มีน้องคนหนึ่งร่ำเรียนมาทางด้านบัญชี ชมชอบดนตรีเป็นงานอดิเรก ลองแจกเพลงในอินเตอร์เน็ท เจอคนแนวเดียวกัน เลยรวมตัวเป็นวงดนตรีเฉพาะกิจ งานขายได้ เลยเปิดร้านอาหาร เพื่อรองรับการรวมตัวของพวกเขา และสามารถทำเป็นที่ซ้อมดนตรีได้ด้วย เรื่องนี้เป็นเรื่องจริงในเมืองไทย ลอง search หาวงดนตรีโมโนโทนได้ ผมทั้งได้อ่านและเจอสมาชิกคนหนึ่งของวงแล้ว ทึ่งจริงๆ แล้วก็ยังมีน้องอีกคนหนึ่ง ซึ่งหารายได้เองมาตั้งแต่เรียนปริญญาตรี ปัจจุบันนี้ ก็ทำงานมา ๒ ปี ทำงานประจำ รับงานอิสระ และเปิดเว็บเอง โดยยังสามารถนำรายได้มาเป็นค่าผ่าตัดตาให้แม่ด้วย เก่งจริงๆ
คนรุ่นใกล้ๆกันนี้ เราจะได้ยิน success story มาหลายคนแล้วจากฝั่งสหรัฐอเมริกา ลองนึกถึง YouTube ในช่วงแรก แม้จะดังเป็นพลุแตก แต่ก็ไม่มีรายได้ที่ชัดเจน อยู่ที่ทำงานเล็ก จำนวนคนนิดๆ เพียงเพื่อให้พออยู่ได้ จนกระทั่ง Google มาซื้อไป จะว่าไปเจ้าของ Google ทั้งสองคน คือ Sergey Brin และ Larry Page ก็เป็นตัวอย่างของคนรุ่นแรกๆของคนกลุ่มนี้ และเห็นไหมครับ ทั้งสองคนยังไปจ้าง Eric Schmidt ซึ่งมีอายุมากกว่าพวกเขาถึง ๑๘ ปี มาบริหารองค์กร เพื่อที่ทั้งสองจะได้มีเวลาไปทำอย่างอื่นที่น่าสนุกกว่าดูงานบริหารบริษัท

จะ ว่าไปแล้ว ผู้ประกอบการรุ่นใหม่เหล่านี้คงเห็นบทเรียนจากยุคดอทคอมแตก เมื่อปี ๒๐๐๐ เลยทำให้ไม่มีใครที่คิดจะแสดงแผนว่าจะขยายตัวให้เป็นเท่าๆตัวในเวลาไม่กี่ปี (กรณีนี้ Google เป็นข้อยกเว้น) ดูแล้ว ถ้าไม่ใช่ว่า ต้องทำตัวให้เล็ก ให้สามารถอยู่ได้ หรือไม่เช่นนั้น ก็จะรอวันที่องค์กรใหญ่จะมาทาบทามเข้าร่วมกิจการ

หลายๆบริษัทในบ้านเรา ในแวดวงเทคโนโลยี ที่มาทางสายไอที (ไม่ใช่ทางโทรคมนาคม) ก็ออกมาในแนวนี้เหมือนกัน ไม่ว่าจะเป็นรุ่นบุกเบิกอย่าง Pantip.com ที่ตามที่ได้ติดตามมา ก็อยู่เล็กๆ ไม่ได้มีแนวโน้มจะขยายใหญ่โตเป็นเท่าๆตัวในเร็ววัน หรือบริษัทซอฟท์แวร์เล็กๆ ระดับไม่เกิน ๑๕ คน รับงานให้พอดีตัว แล้วก็นำเงินมาแบ่งกัน ไม่ต้องโตมากนัก คงคนให้ได้เดิมๆ เพื่อไม่กดดันตัวเองจนเกินไป และแต่ละคนก็เก่งพอที่มีรายได้มากกว่าทางเดียว ดังนั้นถ้าไม่พอ ก็ไปลองหาทางเอาเองก็แล้วกัน ดูเจ้า Twitter ที่โด่งดังไปทั้งโลก มีคนใช้มากมายตั้งแต่เด็กนักเรียน จนถึงระดับผู้นำประเทศทั้งไทยและสหรัฐอเมริกา ก็มีพนักงานแค่ ๓๐ คนเท่านั้นเอง (เท่าที่ได้อ่านมานะครับ)

ผมเองอยู่ในองค์กรใหญ่เป็นส่วนใหญ่ การเดินไปข้างหน้าขององค์กรใหญ่แทบจะทำแบบนี้ไม่ได้เลย เพราะอย่างน้อยๆ พนักงานทุกคนก็คาดหวังจะได้รับเงินเดือนที่สูงขึ้นทุกปี เมื่อฐานเงินสูงขึ้น ดังนั้นเป้าหมายในการขายก็แทบที่จะเลี่ยงไม่ได้เลย ที่จะต้องตั้งให้สูงขึ้นด้วย กงจักรหรือวงเวียนนี้ เราๆท่านๆคงคุ้นกันดี เห็นแล้วอิจฉาคนเก่งๆรุ่นนี้ไม่ได้ ในขณะเดียวกัน เมื่อเราได้มีโอกาสได้ทำงานกับคนรุ่นนี้ในที่ทำงานของเรา ในกลุ่มที่เป็นพวก High-caliber มา ผมอดทำใจไม่ได้ว่า อีกไม่นาน พวกเขาก็คงไปจากองค์กร คนเหล่านี้มักจะอยู่ไม่นาน มีไม่กี่คนนักที่อยากจะเป็น corporate man

เขียน เรื่องนี้แบบไม่มีข้อสรุปอะไรมาก เป็นเพียงข้อสังเกตที่นำมาเล่าสู่กันฟัง เชื่อว่า ในอดีต คนที่มีลักษณะขบถในสายเลือดแบบนี้ มีให้เห็นทุกยุคทุกสมัย แต่ในโลกอินเตอร์เน็ท เราจะเห็นพวกนี้ได้ง่ายขึ้น พอๆกับพวกนี้ก็มีเวทีแสดงออกมากกว่าแต่ก่อนเยอะมาก ผมชอบที่คุณธนินทร์ เจียรวนนท์เคยกล่าวไว้ว่า ท่านเลือกใช้คนจากความสามารถที่เขามี  ไม่ใช่ใส่เขาไปในกรอบที่เราเขียนไว้ ยิ่งคิด ผมก็ว่ายิ่งจริงนะ หรือคุณว่าอย่างไร

เขียนให้นิตยสาร Go Training ฉบับเดือนกันยายน ๒๕๕๒

จากการที่ได้มีโอกาสจัดรายการ พูดคุยกับบุคคลๆต่างอาชีพหลายๆคน ผ่านทั้งทางพอดคาสท์ Twitter และเว็บบอร์ด ทำให้ผมได้เห็นปรากฏารณ์ทางอินเตอร์เน็ทในปีนี้หลายๆอย่าง จนเกิดความรู้สึกว่า หลายเรื่อง มันเป็นเรื่องใหม่จริงๆ ทีไม่มีธรรมเนียมปฏิบัติเดิมใ้ห้เป็นพื้นฐาน น่าจะลองบันทึกเก็บไว้ดูบ้าง เผื่อจะสะกิดใจบางท่านให้คิดต่อบ้าง

เรื่องแรกนั้น ที่จริงเป็นเรื่องประเด็นที่เก่าแล้ว แต่พอจะมีเรื่องให้ขยายความได้ ก็คือเรื่องของการ forward mail หลา่ยๆคนคงเคยได้รับนะครับ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของข่าวที่เป็นลักษณะ

• “บอกให้ทราบ” (For Your Information) เช่น ผลร้ายจากการรับประทาน … ภาพการทรมาน … หรือ
• ข่าวการกุศล เช่น การขอบริจาคโลหิตให้กับ… ซึ่งกำลังรออยู่ในห้องไอซียู

ผมได้มีโอกาสพูดคุยกับหมอที่ค่อนข้างมีส่วนร่วมในโลกอินเตอร์เน็ทท่านหนึ่ง ท่านใช้ชื่อในเว็บบอร์ดหลายๆแห่งว่า หมอแมว มักจะเข้าไปตอบคำถามใน Pantip.com ห้องหว้ากอเป็นประจำ

หมอเองก็รู้สึกแปลกๆกับข้อความของเมล์เหล่านี้อยู่เหมือนกัน นอกจากจะพยายามไขข้อข้องใจ และชี้แจงข้อมูลที่ถูกต้องแล้ว บางครั้งยังถึงขั้นบันทึกเป็นวิดีโอบน YouTube ลองไปดูที่ (http://topicstock.pantip.com/wahkor/topicstock/2009/03/X7678016/X7678016.html)นะครับ หมอแมวทำการทดลองขึ้นมา เพื่อให้ดูกันว่า เมล์ที่ส่งๆกันมานั้น เป็นความเข้าใจที่ผิด ตอนที่ผมได้ยินเรื่องนี้ครั้งแรก ผมอดทึ่งไม่ได้ เพราะประสบการณ์ส่วนใหญ่ที่ผมเจอคือ ส่งต่อๆกัน โดยไม่ได้สนใจเลยว่า เนื้อหามีความน่าเชื่อถือขนาดไหน

เรื่องนี้จะว่าไปแล้ว ไม่ใช่เรื่องใหม่ สมัยก่อน หลายๆคนคงเคยได้รับจดหมายลูกโซ่มาก่อน พอมาพ.ศ.นี้ เรื่องนี้ก็กลายร่างมาเป็น Forward Mails แทน แต่ข้อดีของเทคโนโลยีปัจจุบัน คือ เราสามารถตรวจสอบได้ง่ายขึ้น และสามารถชี้แจงได้ แม้จะเจออีกด้านมืดของอีเมล์ก็คือ เราสามารถส่งต่อได้ง่ายมาก ง่ายกันจนส่งให้เลอะไปหมด โดยไม่ได้ตรวจสอบอะไรกันเลย มารยาทหรือธรรมเนียมปฏิบัติในการส่งต่อเมล์ประเภทนี้สักพักคงจะเข้าที่ เท่าที่สังเกตุดู เมล์ประเภทนี้ลดลงพอสมควร เพราะโปรแกรมหรือบริการอีเมล์หลายๆที่ทำหน้าที่กรองเมล์ในลักษณะแบบนี้ออกไปแล้ว และเชื่อว่า หลายๆคนก็เริ่มเอือม และไม่ส่งต่อๆกันมากเหมือนเมื่อสิบปีที่แล้ว

ที่น่าสังเกตุคือ เมล์ประเภทเรื่องตลกหรือภาพลามกอนาจารดูลดลงไป ถ้าไม่เป็นเพราะส่งกันมากจนเฝือไปแล้ว ก็เป็นเพราะใครๆก็หาดูได้แล้วกระมัง ทั้งนี้เพราะอินเตอร์เน็ทความเร็วสูงเริ่มกลายมาเป็นสาธารณูปโภคขั้นพื้นฐานแล้ว ส่วนเมล์ที่ยังนิยมส่งต่อกันอย่างต่อเนื่องยังคงจะเป็นเรื่องข้อมูล ข่าวสาร

แต่ที่ดูจะเป็นปรากฏการณ์ใหม่ คือการนำเมล์เหล่านี้มากระจายต่อในระดับสื่อใหญ่ แม้ว่าอีเมล์เหล่านี้จะเป็นเรื่องที่มีมานานแล้ว ในการใช้งานอินเตอร์เน็ืทและอีเมล์ทั่วๆไป แต่ความกดดันในการนำเสนอข่าวสารที่เริ่มซ้ำๆกันของสื่อเดิมๆ การลดต้นทุนการทำข่าว โดยการนำข่าวจากสื่ออื่นมาแทน เช่น รายการวิทยุหรือโทรทัศน์ที่มีการอ่านข่าวจากหนังสือพิมพ์ ต้นทุนจากการซื้อข่าวจากแหล่งต่างประเทศที่สูง น่าจะทำให้น้ำหนักของ”เร็ว”และ”ใหม่” จะมีมากกว่า “จริง”และ”ตรวจสอบได้” ทำให้เราได้เห็นการนำ forward mails เหล่านี้มาอยู่บนพื้นที่ข่าวของสื่อใหญ่มากขึ้น

ที่น่าตกใจคือ เมื่อสื่อที่ทำหน้าที่ในเวทีใหญ่มีข้อผิดพลาด (เช่น กรณีไข่ปลอม เมื่อเดือนก่อน) เราจะไม่เห็นสื่อด้วยกันทำหน้าที่ตรวจสอบซึ่งกันและกัน เรื่องนี้จะว่าไปแล้ว ผมสังเกตุเห็นตั้งแต่ก่อนยุคอินเตอร์เน็ทแล้ว ผมยังจำเหตุการณ์ เมื่อสมัยที่มีการจัดงานระดับชาติที่หอศูนย์ประชุมแห่งชาติสิริกิต เมื่อประมาณ ๙ ปีที่แล้วได้ มีการแจกคูปองรับประทานอาหารพิเศษให้กับกลุ่มบุคคลากรที่จำเป็นต้องประจำอยู่ที่นั่นหลายๆวัน ปรากฏว่า มีผู้ได้รับแจกคูปองดังกล่าวนำไปแลกเบียร์กระป๋องที่มีอยู่ในงาน โดยยอมแลกคูปองทั้งหมด เพื่อให้ได้เบียร์และยอมออกไปรับประทานอาหารข้างนอกแทน เมื่อข่าวนี้แพร่ออกไป ก็มีเสียงถามหากันว่า เป็นใคร เป็นเจ้าหน้าที่ของหน่วยงานไหน แต่ต่อมาพบว่า เป็นการกระทำของผู้สื่อข่าวรายหนึ่ง เรื่องนี้ก็เงียบไปจากสื่ออย่างรวดเร็ว โดยไม่ทราบว่า เป็นใคร สำนักไหน ซึ่งในทางกลับกัน เมื่อดาราหรือนักแสดงท่านใดโดนจับโกหกได้ ก็จะโดนเล่นข่าวกันให้อายไปเลย

นานๆที เราจึงจะเห็นกรณีที่สื่อด้วยกัน วิจารณ์กันเอง ล่าสุดเท่าที่พอจะจำกันได้ คงจะเป็นกรณีลงรูปภาพจากเหตุการณ์ในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ ที่มีการตกแต่งทางดิจิตอลขึ้น นำมาลงหนังสือพิมพ์รายวันฉบับหนึ่ง จนสื่อด้วยกันต้องออกมาประนาม เพราะเป็นการบิดเบือนภาพข่าวอย่างชัดเจน และเป็นเรื่องที่ล่อแหลมต่อความมั่นคงด้วย

ในโลกของอินเตอร์เน็ทที่ใครก็สามารถเขียนข่าวได้ ส่งต่อข้อมูลได้ ไม่มากก็น้อย สื่อใหญ่นอกจากจะต้องแข่งขันให้เป็นที่สนใจอยู่เสมอแล้ว ยังต้องได้รับการตรวจสอบด้วย เนื่องจากภาษาไทยเป็นภาษาที่ีมีการใช้อยู่ในประเทศเราเท่านั้น ทำให้การตรวจสอบอยู่ในวงจำกัด แต่เรื่องนี้ต้องดูกันยาวๆครับ การนำ Forward Mail มาขยายความในสื่อใหญ่ สามารถทำได้ ทั้งในรูปแบบของการเล่นข่าว (และแก้ตัวกันเนียนๆว่า เพื่อเป็นการชี้แจงข่าวลือ) หรือเป็นเจตนาดีก็ได้ ลองดูตัวอย่างจากหมอแมวก็ได้ครับ การกระทำของหมอแมว เป็นเรื่องน่ายกย่อง และน่าจะเป็นตัวอย่างให้หลายๆคนดูเป็นตัวอย่าง รวมทั้งสื่อกระแสหลักด้วย

เรื่องใหม่อีกเรื่องหนึ่ง(อย่างน้อย ก็สำหรับผม) คือการอ้างอิง หรือ การนำบทความหรือข้อมูลของผู้อื่นไปใช้ โดยไม่ได้ลงที่มา เรื่องนี้เห็นกันมากมาย เปิดเว็บบอร์ดระดับชาติอย่าง Pantip.com เมื่อไร โอกาสที่จะเจอเรื่องพวกนี้ในกระทู้แนะนำมีมากกว่าครึ่ง ที่ผมติดใจกว่า คือการที่มีผู้นำบทความ หรือข้อมูลไปใช้ โดยบอกที่มาแล้ว แต่เจ้าของก็ยังไม่พอใจอยู่ดีนี่สิ เรื่องนี้สิน่าคิด

Blogger หรือคนที่เขียน Blog หลายๆคนมีรายได้จากการขายแบนเนอร์ที่หน้าเว็บโดยตรง ดังนั้นปริมาณ Traffic ที่วิ่งมาที่เว็บเป็นสิ่งที่เจ้าของเว็บเหล่านี้ ให้ความสำคัญมาก ถ้าเว็บอื่นๆมานำข้อมูลไปใช้ แม้จะให้เครดิตไว้เต็มที่ แต่ก็เป็นการแบ่ง traffic จากเจ้าของข้อมูลเดิมไป จริงอยู่ว่า เจ้าของเนื้อหาสามารถนำลิขสิทธิ์มาคลุมไว้ได้ แต่ในทางปฏิบัติแล้ว การหยิบยืมเพลง ภาพ เสียง ในสื่อเดิมๆอย่างโทรทัศน์ วิทยุ นั้น ถือว่าการให้เครดิตว่า เพลง ภาพ และเสียงนี้มาจากไหน ก็เป็นธรรมเนียมปฏิบัติที่พอรับได้ (ในกรณีที่ใช้ไม่มาก หรือไม่ได้เป็นเนื้อหาหลัก)

แต่ในโลกอินเตอร์เน็ทนั้น traffic วัดกันชัดเจนมาก บอกได้ทุกอย่างทั้งที่มาของแต่ละคลิก บอกได้ด้วยว่ามาจากที่ไหน เรื่องนี้จึงเป็นเรื่องที่ Blogger หลายๆรายให้ความสำคัญ ดังนั้นการนำข้อมูลไปใช้ ควรจะ”ขอก่อนทำ” มากกว่าที่จะเป็น “โดนจับแล้วค่อยบอก”

อีกเรื่องหนึ่งที่ผมเองก็ไม่เคยนึกว่าจะเป็นประเด็น คือการใช้งานที่เป็นการรายงานสด โดยเฉพาะอย่างยิ่งบริการใหม่ๆอย่าง Twitter ซึ่งเป็นการโพสท์ข้อความสั้น ไม่เกิน ๑๔๐ ตัวอักษร ถ้าเราสนใจอยากอ่านของใคร ก็ไปตาม “Follow” คนคนนั้น เราก็จะได้อ่านสิ่งที่เขาหรือเธอเขียนได้ทันทีที่มีข้อความใหม่ คนดังระดับโลกคนแรกๆที่ผมพอจะนึกออก คือวุฒิสมาชิก Barack Obama (ตำแหน่ง ณ เวลานั้น) ที่หันมาใช้บริการพวก Social Media ทั้งหลาย เพื่อสื่อข้อมูลออกไปให้กว้างที่สุด และทีมงานของเขาก็เลือกใช้ Twitter เพื่อแจ้งกำหนดการเดินทาง กำหนดการปราศัยตามเมืองต่างๆ การใช้ Twitter นี้สนุกมาก ถ้าเราตามคนหลายๆคน เราจะได้เห็นความคิดที่แตกต่างกันหลายๆแนว และวัดอุณหภูมิความร้อนแรงของเรื่องต่างในสังคมได้เป็นอย่างดี

การใช้งาน Twitter อย่างหนึ่งที่นิยมใช้กันมาก คือการรายงานข่าว หรือรายงานสด ไม่ว่าจะเป็นรายงานบรรยากาศคอนเสิร์ต การแถลงข่าว บรรยากาศการทานข้าวในหมู่เพื่อนฝูง หรือแสดงความคิดเห็นต่อรายการโทรทัศน์ที่ตัวเองกำลังดูอยู่ จะเป็นรายการละครโทรทัศน์ หรือการสัมภาษณ์ก็ได้

ที่ผมพบว่า เป็นประเด็น คือมีเหตุการณ์รายงานการแถลงข่าวของสินค้าใหม่ที่กำลังจะเข้ามาในเมืองไทย มีคนสนใจติดตามหลายคนว่า ผู้นำเข้าจะขายเมื่อไร ที่ราคาเท่าไร ก็ให้มี Blogger ท่านหนึ่ง ไปร่วมงานแถลงข่าว ทำหน้าที่รายงานข่าวนี้ทาง Twitter ซึ่งเป็นที่ถูกอกถูกใจบรรดาแฟนๆสินค้ายี่ห้อนี้มาก เมื่อการแถลงข่าวเสร็จสิ้นลง ก็มีผู้ที่ติดตามข่าวท่านหนึ่ง นำข้อมูลจาก Twitter ทั้งหมด ไปสรุปเป็นเนื้อหาและนำไปโพสท์ที่เว็บบอร์ดแห่งหนึ่ง ในเวลาอันรวดเร็ว โดยบอกที่มาว่า มาจากเว็บของ Blogger ท่านที่ส่ง Twitter มานี่เอง สำหรับคนที่ไม่ได้ติดตาม Twitter ของ Blogger ท่านนี้ ก็สามารถอ่านข่าวได้ และก็เห็นเครดิตของ Blogger ท่านนี้ด้วย ทุกอย่างน่าจะไปด้วยดี แต่…

เมื่อ Blogger ท่านที่ส่งข้อความ Twitter นั้นมาเห็นข่าวในเว็บบอร์ดนี้เข้า ก็เกิดอารมณ์ไม่พอใจอย่างมาก เพราะการที่ท่านนี้ออกไปทำข่าว ก็เพื่อกลับมาทำเป็นข่าวที่ Blog ของตัวเอง แต่เมื่อมีคนนำข้อมูลทั้งหมดไปสรุปแล้ว ข่าวที่จะเขียนก็หมดความใหม่ไปโดยทันที เพราะมีคนนำไปเขียนแล้ว

เรื่องนี้จบลงด้วยดีครับ เมื่อผู้ที่นำข่าวไปสรุปท่านนั้นมาเห็นเข้า ก็รีบไปโพสท์ขอโทษและแสดงความบริสุทธิ์ใจทันที ไม่ได้มีเจตนาจะชุบมือเปิบแต่อย่างใด และเจ้าตัว Blogger เองที่เป็นเจ้าของข่าว ก็ใจกว้างพอที่จะจบเรื่องนี้ไป เมื่อได้เห็นการแสดงความเป็นสุภาพบุรุษของผู้สรุปข่าว

สำหรับผม เรื่องนี้เป็นเรื่องใหม่ เมื่อก่อนนี้ เราอ่านข่าวผ่านสื่อเดิมๆกันมา ไม่ว่าจะเป็นหนังสือพิมพ์ วิทยุ หรือ โทรทัศน์ ส่วนใหญ่แล้ว จะเป็นการส่งนักข่าวอาชีพออกไปเก็บข่าวกันมาทั้งนั้น พอมาเดี๋ยวนี้ เรื่องเฉพาะทางมากๆ ก็จะมีผู้สนใจเรื่องนั้นๆทำหน้าที่เป็นสื่อเองโดยปริยาย ทำให้เกิดการเรียนรู้มารยาทใหม่กันไปในตัว จะว่าไป การที่รายการโทรทัศน์นำหนังสือพิมพ์มาอ่านออกอากาศให้ฟัง ก็ไม่ต่างจากเรื่องนี้มากเท่าไร แต่ก็เหมือนจะพึ่งกันอยู่ในที รายการโทรทัศน์บ้านเราส่วนใหญ่เมื่อออกอากาศแล้ว ก็จบกันไป ไม่มีโอกาสให้ได้ดูทางอินเตอร์เน็ทอย่างเป็นทางการมากนัก ทำให้คนที่อยากรู้ต่อ ก็ต้องไปหาอ่านเอาเองจากข้างนอกเอง

แต่ถ้าทุกอย่างอยู่บนอินเตอร์เน็ทหมด เรื่องพวกนี้คงต้องระมัดระวังกันมากขึ้น

เรื่องเดิมๆที่นักเขียน Blog หลายๆคนน่าจะทำใจได้แล้ว คือ

• การที่โดนผู้อื่นลอกผลงานเขียน ไปเป็นของตัวเอง
• การส่งต่อไปบทความใน Blog ไปเป็น Forward Mail โดยไม่แจ้งที่มา
• การนำรูปถ่ายไปใช้ โดยไม่ได้รับอนุญาติ

ตัวอย่างข้างต้นเป็นเรื่องที่ผมเข้าใจว่า ทุกคนทำใจกันไปนานแล้ว แม้จะยอมรับไม่ได้ แต่ก็ไม่ได้มีทางที่จะไปป้องกันอะไรได้มากนัก ในเวลานี้ แต่ทั้งหลายทั้งปวงนี้ ผมก็เห็นมันมักจะกลับมาแสดงผลเกือบทุกครั้ง จากแวดวงของผู้ใช้งานอินเตอร์เน็ทกันเองนี่แหละ ที่มักจะช่วยกันจับผู้ร้ายบนคีย์บอร์ดได้ทุกครั้ง แม้ในบางครั้งจะกินเวลาเป็นปีๆก็ตาม

หวังว่า บทความนี้พอจะเปิดประเด็นให้กลับไปคิดกันบ้างนะครับ สวัสดีครับ

ผมเคยได้รับเชิญให้ไปพูดเรื่องพอดคาสท์มา ๓ ครั้ง ประกอบกับทางนิตยสาร Go Training เองก็อยากจัดกิจกรรมขึ้น ก็เลยตกลงจัดงานกัน เมื่อวันที่ ๒๓ สิงหาคม ๒๕๕๒ ทั้งนี้เนื่องในโอกาสครบรอบ ๓ ปีที่ทำมาด้วย เมื่องานผ่านไปด้วยดี ผมก็อยากรวบรวมบทสรุปให้กับตัวเองว่า ถ้ามีต่อๆไปอีก ควรจะเตรียมการอย่างไรบ้าง

หัวข้อต่างๆในงานวันที่ ๒๓ สิงหา เป็นการกำหนดโดยผมเอง นึกขึ้นมาจากประสบการณ์ น่าจะเป็นเรื่องที่คนสนใจอยากทำ น่าจะอยากฟัง จากนั้นก็ค่อยคิดว่าจะหาใครมาช่วยพูด โดยมีข้อกำหนดหลักๆในใจคือ ต้องรู้จริงและไม่คิดค่าตัว (อันหลังนี่ เป็นเพราะเราก็ไม่มีเงินจะให้ใครเหมือนกัน) ผมได้หัวข้อมาทั้งหมด ๖ หัวข้อ คือ

1. แนะนำ podcast และ ภาพรวมกระบวนการในการผลิต podcast
2. การทำ production ด้านเสียง
3. การทำ production ด้าน video
4. การทำ web production
5. ความรู้เบื้องต้นด้านลิขสิทธิ์ และกฏหมายที่เกี่ยวข้อง
6. บทเรียนและ FAQ

หัวข้อที่ ๑ และ ๖ นั้น ผมสามารถทำได้เอง แต่หัวข้อ ๒, ๓, ๔ และ ๕ นั้น มีหลายคนที่เชี่ยวชาญกว่าผมมากนัก ก็เลยถือโอกาสสร้างความสัมพันธ์โดยเชิญหลายๆคนที่ผมมั่นใจว่า รู้จริงแน่ๆมาพูด เพื่อที่เราเองก็จะได้รู้ไปด้วย

สิ่งที่ประทับใจเป็นอย่างแรก ก็คือ ทุกคนตอบรับมาอย่างดี ไม่มีอิดเอื้อน เพียงแต่ขอให้ยืนยันวันและเวลามาให้ได้เท่านั้นเอง ซึ่งอันนี้ ก็ต้องขอบคุณทางนิตยสาร Go Training ที่เป็นธุระในการติดต่อสถานที่ ซึ่งก็ได้รับความเอื้อเฟื้ออย่างดีจากทางโตโยต้า และนอกจากนี้ ทางคนรู้จักในแวดวงของ Go Training ยังเอื้อเฟื้อให้อีกที่หนึ่งเผื่อเลือกเอาไว้ ซึ่งแม้เราไม่ได้ใช้ ก็ต้องขอขอบคุณกันไปด้วย

เนื่องจากหลายๆคนที่มาพูดในวันนั้น เคยผ่านงาน camp ต่างๆมาแล้ว ดังนั้น ผมไม่ค่อยห่วงเรื่องการพูดมากนัก อย่างไรก็ดี ทาง Go Training ก็ขอให้มีการจัดการประชุมเพื่อซักซ้อมความเข้าใจให้ตรงกันก่อนล่วงหน้า ๑ อาทิตย์ ซึ่งปรากฏว่า มีตัวแทนมาครบจากทุกหัวข้อในการพูด น่าทึ่งมากๆ

Audience at the Changkhui Podcast Seminar

เมื่อถึงวันจริง แม้จะมีคนลงชื่อที่หน้าเว็บช่างคุยประมาณ ๕๕ คน ผมก็ทำใจว่า น่ามีคนมาทั้งหมด รวมคนจัดด้วย ไม่เกิน ๕๐ คน แต่ก็ค่อนข้างผิดคาด มีคนเกิน ๘๐ คนด้วยซ้ำ หลายๆคนบอกว่าเป็นร้อย

สิ่งแรกในการผลิตพอดคาสท์ที่ทุกคนต้องเจอไม่ว่าจะเป็นการทำรายการเสียงหรือวิดีโอ คือเรื่องการบันทึกเสียง ดูเหมือนเป็นเรื่องง่ายๆ แต่ในทางปฏิบัติแล้ว เสียง (audio) มีรายละเอียดมากกว่าที่ผมเคยคิดไว้มาก ไม่ว่าจะเป็นการใช้ไมค์ การวางไมค์ โปรแกรมในการบันทึก เทคนิคในการบันทึก ทางเลือกในการบันทึกนอกสถานที่ ปัญหาที่ต้องเจอเมื่อบันทึกเสียงผ่าน VoIP เช่น Skype เสียง feedback ที่เราไม่ได้ยินขณะบันทึกเสียง การสำคัญของเสียงในการบันทึกวิดีโอ การมอนิเตอร์เสียงเมื่อบันทึกวิดีโอ ทั้งหมดนี้ ผมมาพบบทเรียนราคาแพงหลายๆครั้ง ดังนั้นผมจึงให้ความสำคัญของเสียงค่อนข้างมาก ในบรรดาคนรู้จักในแวดวงคนฟังรายการช่างคุย ผมรู้จักน้องๆสามท่านที่ทำงานในสาขานี้ และพร้อมที่จะช่วยทุกครั้งที่โทรไปหา เนื่องจากวิทย์ (Polypink.com) และ Phz (Passionsound.com) เป็นเพื่อนกันอยู่แล้ว ก็เลยเป็นเรื่องง่ายที่ผมจะขอให้ทั้งคู่มาทำหน้าที่ในการบรรยายในหัวข้อนี้ ผมค่อนข้างที่จะชอบฟังการพูดที่่มีคนช่วยกันพูดสองคนขึ้นไปมากกว่าคนเดียว ด้วยหลายๆเหตุผล ก็เลยค่อนข้างตรงใจ แต่ที่ไม่ทราบมาก่อนเลย คือคู่นี้เคยขึ้นเวทีด้วยกันมาหลายครั้งแล้ว

และทั้งคู่ก็ไม่ทำให้ผิดหวัง คนที่รู้จริง ต่อให้ทักษะในการเล่าเรื่องไม่มากนัก แต่ก็สามารถถ่ายทอดออกมาได้ในแบบที่คนฟังทั่วๆไป ทราบได้ว่าเป็นตัวจริง หัวข้อที่ทั้งสองคนเลือกมาพูด ค่อนข้างตรงใจผม แต่เนื่องจากเวลาที่เริ่มสาย (เพราะเมื่อเวลา ๙ โมงตรง ยังมีคนมาไม่มากนัก ทำให้เริ่มช้าไปประมาณ ๑๕ นาที) ทำให้ผมจำเป็นต้องเลือกตัดส่วนของการสาธิตการบันทึกเสียงออกไป ทั้งๆที่ทั้งสองคนเตรียมมาอย่างดี และแจ้งให้ผมทราบก่อนแล้ว (เอาไว้ เรามาทำเป็นวิดีโอพอดคาสท์สอนก็แล้วกันนะ)

หัวข้อถัดมา เป็นหัวข้อที่เราจำเป็นต้องเลื่อนขึ้นมาเป็น ๑๑ โมงเช้า เพราะยุ้ย (Fringer.org)คนดัง มีเหตุให้ต้องไปงานเปิดตัวหนังสือเล่มใหม่ของเธอ ที่สยามพารากอนในตอนบ่าย ซึ่งก็ไม่มีปัญหาอะไร

เนื้อหาด้านกฏหมาย ลิขสิทธิ์ และ creative common เป็นเรื่องที่หลายๆคนในเมืองไทยมองข้าม แต่เนื่องจากสื่อในอินเตอร์เน็ทเป็นสื่อนานาชาติ โดยสภาพ เรื่องนี้เป็นเรื่องที่ต้องระมัดระวังและเสริมสร้างค่านิยมให้หลายๆคนได้รับทราบไว้ ผมเองก็ยอมรับว่า ไม่ได้ศึกษาเรื่องราวเหล่านี้มากนัก แต่ให้ความระมัดระวังโดยตลอด และเนื่องจากรับฟังพอดคาสท์จากต่างประเทศอยู่ตลอด ทำให้พอเห็นข้อพึงระวังอยู่ เมื่อจัดงานนี้ขึ้นมา หัวข้อนี้ผมมีตัวเลือกในใจอยู่แล้วว่า ต้องเป็นยุ้ย ในรอบ ๓ ปีหลังนี้ ในคนรุ่นใกล้ๆกัน ผมว่า ยุ้ยโดดเด่นมากในแง่สิ่งที่เธอทำ แต่เนื่องจากผมอยากฟังเธอพูดมากกว่าจะเป็นพิธีกรคู่กับเธอ ทำให้ผมต้องมองหาคนช่วย

ผมเห็นอาร์ท (http://bact.blogspot.com) ครั้งแรกใน DuoCore.TV โดยอาร์ททำหน้าที่เป็นพิธีกรรับเชิญ พอจะมองเห็นว่าเป็น”นักคิด”อีกคนหนึ่ง จากนั้นก็มาเห็นเคลื่อนไหวอยู่ในแวงดง Netizen และ Creative Common เมื่อต้องหาตัวเลือกให้ขึ้นคู่กับยุ้ย ผมก็นึกถึงอาร์ทขึ้นมาทันที ก็เลยติดต่อไป โดยที่ไม่ได้รู้จักมาก่อน และอาร์ทก็ตอบรับกลับมาง่ายๆว่า ไ้ด้ครับ

และนี่ก็เป็นอีกคู่หนึ่งที่ผมมาทราบในภายหลังว่า ขึ้นเวทีคู่กันมาหลายงานแล้ว เออ ง่ายดี ไม่ต้องซักซ้อมอะไรมาก เพราะเชื่อว่า คู่นี้ขึ้นมาหลายเวทีแล้ว

เมื่อมาถึงหัวข้อวิดีโอ ผมแทบไม่ต้องคิดมาก เลือกอดัม (FukDuk.tv) ทันที เพราะรายนี้ ทำเรื่องนี้เป็นอาชีพ ทำเว็บทางด้านนี้ และเคยเห็นลีลาการพูดมาแล้วในงาน Apple Pro Day เมื่อเดือนตุลาคม ๕๑

เนื่องจากว่า เคยเห็นลีลามาแล้ว ทำให้ผมนึกกลัวๆเหมือนกันว่า คนฟังอาจจะไม่ชอบสไตล์นี้ แต่ชัวโมงนี้ ดูไม่มีใครมีประสบการณ์มากไปกว่าเว็บนี้แล้ว ผลตอบรับในการพูดของอดัมในวันนั้น คงไม่ต้องบอกมาก รู้แต่ว่าความเห็น(ทางบวก)เพียบตาม Twitter และ Blog ต่างๆ

หัวข้อสุดท้ายของวันนั้น เป็นยาขมสำหรับมือใหม่ทำเว็บ หรือมือใหม่ทำพอดคาสท์ เรื่องนี้จะว่าไปแล้ว ไม่ได้แตกต่างจากการแนะนำให้คนเขียนเว็บเลย ตัวเลือกของผมในหัวข้อนี้ ไม่ยาก เพราะมีฟอร์ด (http://www.thaithinkpad.com) ขาแจมทุกงาน Camp ต่างๆอยู่แล้ว จากนั้นก็หาคู่หูให้เท่านั้น ซึ่งก็ไม่ยาก เพราะมีอั้ม (http://www.ScriptDD.com) เป็นรุ่นพี่ทางวิชาการที่ฟอร์ดสนิทอยู่แล้วมาช่วย

หัวข้อนี้จะว่าไปแล้ว จะทำให้ง่ายก็ได้ โดยบอกไปว่า ให้ไปหา CMS ดีๆมาลง หรือให้ไปใช้บริการ Blog ต่างๆก็ได้ สำหรับคนที่พอจะรู้จักคำศัพท์ทางเทคนิคเหล่านี้อยู่แล้ว ก็แล้วไป แต่สำหรับคนฟังที่มาจากสายของ Go Training ซึ่งเป็นผู้ฟังในแวดวง HR แล้ว เรื่องนี้น่าจะยากพอสมควร ยังดีที่ลีลาการพูดของสองเกลอต่างวัย ทำให้หัวข้อนี้ผ่านไปด้วยดี สลับกับเสียงหัวเราะเป็นระยะๆ เสียดายอั้มไม่ได้นำโชว์รูปการปั่นสายไหม (ซึ่งเป็นงานเสริมของเขา)ให้ดู ไม่อย่างนั้นคงจะฮาไปกว่านี้อีก

จากนั้น ก็ถึงเวลากล่าวลา เสียดายที่เพื่อนๆที่มาร่วมกันจัดช่างคุยหลายๆคน กลับไปกันก่อนหน้านี้แล้ว  ไม่ว่าจะเป็นต๊ะ (เรื่องบ้านบ้าน) ยุทธ (คุยคุ้ยเต่า) หนิง (เรื่องบ้านบ้าน) เบญจ์ (ช่างคุย) เหลือเพียง หวอ (ช่างคุย) เอ๋ (คุยคุ้ยเต่า) พี่จิง (ดำน้ำ) และอู๊ด (ไม่หลับไม่นอน และ http://www.oknation.net/blog/sutintan)

เนื่องจากคนฟังหลายๆคนดูจะเต็มที่มาแล้วทั้งวัน รวมทั้งผมเองด้วยที่เหนื่อยเหลือเกิน (จากกิจกรรมของวันก่อนหน้านี้ และในวันนั้น ที่เริ่มตั้งแต่ดีห้า) ทำให้ผมค่อนข้างรวบรัดในตอนท้ายพอสมควร เลยไม่ได้พูดอะไรต่อมากนัก และที่เสียดายจริงๆ คือไม่ได้รู้จักคนที่มาฟังให้มากไปกว่านี้ หลายๆคนนั้น ผมมาทราบในภายหลังว่า เป็นคนฟังที่มาให้ความเห็นทั้งทางเว็บบอร์ด Twitter และอีเมล์ แต่ไม่ได้มาแสดงตัวทักทาย รู้สึกดีใจมากๆที่ผู้ฟังเก่าแก่หลายๆท่านมาช่วยกันให้กำลังใจ และคอยช่วยถาม หรือให้ความเห็นเป็นระยะๆ ไม่ว่าจะเป็นคุณพิพัฒน์ คุณวิษณุ ปรีและอี้ (ZadZad.com) น้องเม่น (http://mEnE078.wordpress.com) กั้ง (Siampod.com) คุณพิทยา (ที่นำขนมมาให้) คุณยุทธนาและภรรยา ฯลฯ สำหรับหลายๆท่านที่ผมไม่ได้เอ่ยชื่อมา ณ ที่นี้ ผมขออภัยด้วยครับ

หลายๆคนคงไม่ทราบว่า คนที่เหนื่อยมากๆจริงในงานนี้ คือทีมงานของ Go Training ที่มาช่วยกันตั้งแต่เช่าตรู่ ทั้งยกของ จัดสถานที่ เตรียมป้าย จัดบูท และประสานงานกับทาง Toyota ไปๆมาๆ ทาง Go Training ดูจะได้เครดิตน้อยไปนิดกับงานนี้ หวังว่า ทางกองบรรณาธิการคงไม่น้อยใจ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง นก ภรรยาผมเอง ขอบคุณมากๆ

อีกคนที่ไม่อาจจะลืมได้ คือเบญจ์ ไทยอาภรณ์ (http://www.oknation.net/blog/philharmonics) ที่ขับรถพาลูกน้อยตัวเล็กและภรรยา พร้อมนำน้ำกระป๋องที่ไปขอสปอนเซอร์มาให้จากที่ทำงาน พร้อมกับควักเงินส่วนตัวซื้อกระหรี่ปั๊ปมาให้จากสระบุรี โดยเข้ามาเช่าโรงแรมค้างคืนล่วงหน้า ๑ คืนด้วย มิหนำซ้ำยังมาบันทึกรายการไม่หลับไม่นอนกับอู๊ด ถึง ๒ ตอน ตั้งแต่วันเสาร์ (ยังไม่รวมว่า ซื้อเสื้อช่างคุยไปแล้ว ๓ ตัวด้วยนะ) ขอบคุณมากๆจริงๆครับ

ว่าแล้ว ผมขอใส่ลิงค์ Blog และเว็บบอร์ดทีี่เกี่ยวกับตัวงานไว้เป็นที่ระลึกตรงนี้ด้วย

1. http://changkhui.com/smf/index.php?topic=954.0
2. http://www.polypink.com/2009/08/changkhui-seminar
3. http://www.oknation.net/blog/chaiyospun/2009/08/25/entry-1
4. http://www.siampod.com/wp/2009/08/23/changkhui-seminar/
5. http://www.oknation.net/blog/sutintan/2009/08/28/entry-1

สำหรับสไลด์ และวิดีโอของงานนั้น ผมได้ทยอยนำขึ้นหน้าเว็บช่างคุยไว้แล้ว

แต่ ณ เวลานี้ ถ้าต้องมาร่างหลักสูตรในการให้แนวทางการทำเบื้องต้น ผมจะเพิ่มหัวข้อใหม่ดังนี้

1. แนะนำ podcast และ ภาพรวมกระบวนการในการผลิต podcast
2. podcast production
   • การทำ production ด้านเสียง
   • การทำ production ด้าน video
   • การทำ production บนคอมพิวเตอร์ (Skype recording, Screen Capture และ Enhanced Podcast)
3. web production
   • Site Development
   • RSS and iTunes Submission
4. ความรู้เบื้องต้นด้านลิขสิทธิ์ และกฏหมายที่เกี่ยวข้อง
5. บทเรียนและ FAQ

ดูซิว่า จะมีโอกาสได้ไปพูดที่ไหนอีกไหมนี่

เปิดอบรมสำหรับผู้สนใจอยากทำพอดคาสท์ครับ โดยทางเราร่วมกับทางนิตยสาร Go Training เนื่องในโอกาสครบรอบ ๓ ปีของช่างคุย

ผมใส่หัวข้อที่น่าจะสนใจกันมา เพื่ออยากฟังว่า ตรงอย่างที่ฟังกันหรือไม่ ช่วยให้ความเห็นด้วยครับ

1) แนะนำ Podcasts และการผลิตพอดคาสท์ (ภาสกร หงษ์หยก)

• What’s podcasts
• iTunes และ iTunes U
• แนะนำ Podcasts ที่น่าสนใจในไทย และในโลก
• ขั้นตอนการทำ Podcasts เบื้องต้น

2) แนะนำการบันทึกเสียง (โดย วีระวัฒน์ วีระประเสริฐศักดิ์ (Phz) www.passionsound.com และ วิทย์ สุขศิลป์ชัย (Wit) www.polypink.com)

• เสียง และไฟล์เสียงเบื้องต้น
• อุปกรณ์ (Hardware) ที่จำเป็น
• รู้จัก ไมโครโฟน และ มิกเซอร์
• ขั้นตอนการผลิต และซอฟท์แวร์

3) เรื่องของเว็บไซด์ Web Design, Running a Website and Hosting Services in Thailand(โดย อรรณพ สุวัฒนพิเศษ (Ford Antitrust) www.thaithinkpad.com และ www.thaihi5.com และ นิรันดร์ ไชยเดช (9aum) www.ScriptDD.com และ www.songburi.com)

• Web และ Blogs สำหรับ Podcasts
• Content Management System (Drupal / Joomla / WordPress)
• บริการเว็บ Hosting ในไทยและต่างประเทศ
• เว็บบอร์ด
• ของฟรีบนอินเตอร์เน็ทสำหรับการผลิต Podcasts

4) การผลิต Video(ม.ร.ว.. เฉลิมชาตรี ยุคล (Adam) http://www.FukDuk.tv)

• Video Formats
• Platform and Softwares
• Video Cameras
• Video Productions (Editing, etc.)

5) Laws, Creative Commons and Digital Copyrights(อาทิตย์ สุริยะวงศ์กุล (อาร์ท) http://bact.blogspot.com และ http://www.cc.in.th และ สฤณี อาชวานันทกุล http://www.fringer.org)

• Laws
• Creative Common and “Fair Use”
• Digital Copyrights and DRM

6) Tips and Tricks in Producing Podcasts (ทีมช่าง)

• สรุปและแลกเปลี่ยนประสบการณ์

เราจะมีงานกันในอาทิตย์ที่ ๒๓ เดือนสิงหาคมนี้ เพื่อเป็นการฉลองครบรอบ ๓ ปีของช่างคุยด้วย
มีใครสนใจไหมครับ

เริ่ม ๙ โมงเช้า
ที่ The Style by Toyota กลางสยามสแควร์ครับ (http://www.thestyle.in.th)

แผนที่สำหรับ The Style by Toyota

เนื่องจากไม่มีค่าใช้จ่าย ถ้าเป็นไปได้ กรุณานำเศษอาหารที่เหลือกินเหลือใช้มาเลี้ยงวิทยากร ระหว่างเบรกด้วยครับ

สำหรับผู้ที่สนใจ ช่วยลงเมล์มายืนยันด้วยนะครับ Passakorn@changkhui.com

ปูเรื่องมาสองตอนแล้ว ทั้งแนะนำพอดคาสท์ และแนะนำเรื่องราวของ The Long Tail ทีนี้ เราจะลองนำทั้งสองเรื่อง มาอธิบายสิ่งที่เราได้เห็นในเมืองไทยกันบ้าง

หลายๆคนอาจจะไม่ทราบว่า บ้านเราเองมีคนทำรายการพอดคาสท์อยู่พอสมควรเหมือนกันนะครับ เว็บไซด์พอดคาสท์แรกๆของเมืองไทยน่าจะเป็นการพูดคุยเรื่องราวของ Apple โดยสองหนุ่ม  คุณวีร์ วีรพร และคุณรวิทัต ภู่หลำ โดยใช้ชื่อรายการว่า Dual Geek (http://www.dualgeek.com) ตั้งแต่ต้นปี ๒๕๔๙ แม้ว่าทั้งสองท่านจะไม่ค่อยได้ทำรายการออกมาบ่อยๆเหมือนเมื่อก่อนแล้ว แต่ตัวเว็บก็ยังอยู่ และเป็นที่รู้จักในแวดวงคนฟังพอดคาสท์บ้านเรา จากนั้นมาก็มีอีกหลายเว็บรวมทั้งช่างคุย (สิงหาคม ๔๙) DuoCore (http://www.duocore.tv ธันวาคม ๔๙) และพอมาถึงปี ๕๐ หลายๆเว็บก็หันมาทำพอดคาสท์กันน่าตื่นเต้น และก็ค่อยๆทะยอยหายไปทีละเว็บเหมือนกัน จนมาถึงการเปิดตัวของ FukDuk (http://www.FukDuk.TV) ในปลายปี ๕๐ ที่ทำให้กระแสอินเตอร์เน็ททีวีกลับมาตื่นตัวขึ้นอีกครั้ง และตั้งแต่นั้นมาทั้ง DuoCore และ FukDuk ก็จะกลายเป็นตัวอย่างการทำอินเตอร์เน็ททีวีและพอดคาสท์ของเมืองไทย ที่หลายๆคนจับตามอง พอๆกับที่ทั้งสองเว็บเองก็หาทางมองกลับไปด้วยว่า เมื่อไรจะมีคนมาช่วยสปอนเซอร์อย่างเป็นเรื่องเป็นราวเสียที ผมเองได้รู้จักกับทั้งสองเว็บนี้ เมื่อทางคุณออย (DuoCore)โทรมาชวนไปร่วมงานที่ TK Park เพื่อรวมตัวคนทำรายการในแนว New Media ในบ้านเรา เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ ๕๑ ทำให้รู้ว่า ทุกคนก็อยู่อย่างดิ้นรนเหมือนกัน

ผมเองมีข้อสังเกตุหลายๆอย่างจากที่ได้เห็นความเคลื่อนไหวในการทำรายการบนอินเตอร์เน็ทดังนี้

1. รายการส่วนใหญ่ไม่ว่าทั้งไทยหรือเทศ จะอยู่ในแนวเทคโนโลยี ไอที อันนี้จะว่าไป ก็ไม่น่าแปลกใจ ทั้งนี้เป็นเพราะผู้คนในวงการนี้ รับรู้เทคโนโลยีก่อนใคร ถ้าพอจะประยุกต์เป็น ก็ไม่ใช่เรื่องยากเกินไปนักที่จะมาทำรายการของตัวเอง โดยผู้คนในวงการอื่นต้องมองกันตาปริบๆ ทั้งๆที่อยากทำใจจะขาด แต่ทำไม่เป็น โดยคิดว่า เป็นเรื่องทำยากและไม่มีทุนทรัพย์ ซึ่งจะว่าไปแล้ว ก็ไม่จริงทั้งหมด น่าเสียดายมาก เพราะที่จริงแล้ว เนื้อหา (content)ในเมืองไทย ยังมีเรื่องให้ถ่ายทอดอีกมาก ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของอาหาร วรรณกรรม ภาพวาด ภาพถ่าย สารคดีเชิงอนุรักษ์ธรรมชาติ
2. ในแง่ Supply แล้ว ผู้ผลิตรายการอินเตอร์เน็ททีวีในบ้านเราส่วนใหญ่ จะอยู่ในวัยสิบปลายๆจนถึงสามสิบต้นๆ ทั้งนี้น่าจะเป็นเพราะคนรุ่นนี้เติบโตมากับเทคโนโลยี มีความเป็น Digital Native เต็มตัว (เกิดมากับการใช้เทคโนโลยี) ต่างกับคนรุ่นสามสิบห้าขึ้นไป ที่มาเห็นเว็บไซด์ก็เมื่อจบปริญญาตรีแล้ว เลยวัยที่อยากเรียนรู้ hard skill แล้ว กลายเป็น Digital Immigrant เมื่อแม้แต่เขียนเว็บไซด์ยังไม่ค่อยจะเป็น การทำรายการวิทยุหรือวิดีโอบนอินเตอร์เน็ทก็เลยดูจะต้องใช้เวลาไม่น้อย หลายๆคนก็เข้าสู่ตำแหน่ง หรือหน้าที่การงานที่ไม่สามารถให้เวลาในการเรียนรู้ขั้นตอนการผลิตไปแล้ว ก็เลยกลายเป็นว่า มีเรื่องเล่าเต็มหัว แต่ไม่สามารถหาเวทีถ่ายทอดได้ อันนี้ แม้ว่า Blog จะกลายเป็นแหล่งปลดปล่อยของคนกลุ่มนี้ แต่ก็น่าสนใจว่า ถ้ามีโอกาส เราน่าจะได้เห็น content ดีๆอีกมาก รูปถ่ายรูปเดียวยังสามารถทดแทนถ้อยคำบรรยายได้ไม่รู้กี่หน้า ถ้าได้มาบันทึกเป็นเสียงหรือวิดีโอเอาไว้ คงน่าสนุกไม่ใช่น้อย
3. ในแง่ Demand คนที่มีอำนาจตัดสินใจในการใช้สื่อจริงๆ ยังดูเหมือนว่ายังไม่เข้าใจการใช้สื่อแนวใหม่นี้สักเท่าไร ทั้งนี้ ไม่ว่าจะเป็นผู้บริหารการผลิตเอง ทั้งสื่อโทรทัศน์ วิทยุ หนังสือพิมพ์และนิตยสาร หรือผู้บริหารในฝั่งที่ต้องใช้สื่อในการประชาสัมพันธ์สินค้าและบริการของตัวเอง ทั้งๆที่จะว่าไปแล้ว สื่อแนวใหม่ (New Media)เป็นช่องทางที่ผู้ผลิตและผู้บริโภคสามารถติดต่อกันได้ตรง (direct) ทันที (real-time) และตรวจสอบได้ (measurable) จากเดิมที่แต่ละธุรกิจจะต้องติดต่อลูกค้า ไม่ว่าจะเป็นการทำ B2B (Business-to-Business) หรือ B2C (Business-to-Consumer) โดยผ่านทางสื่อมวลชน (ทีวี วิทยุ หนังสือพิมพ์) Direct Mail โทรศัพท์ (Call Center) เว็บไซด์ และล่าสุด ก็คือเรื่องการใช้ Digital Media นี่แหละครับ ซึ่งเป็นของใหม่ คนตัดสินใจยังเรียนรู้อยู่ แต่คนใช้งานนำหน้าไปนานแล้ว

ในหนังสือเรื่อง The Long Tail มีการกล่าวถึงแนวคิดของ Filter ไว้อย่างน่าสนใจ Filter ในที่นี้หมายถึงอะไรก็ได้ที่ทำหน้าที่คัดกรองข้อมูลก่อนจะส่งไปถึงปลายทาง บรรณาธิการหนังสือพิมพ์ทำหน้าที่เป็น Filter ในการคัดเลือกข่าวที่จะลงในแต่ละวัน หนังสือแต่ละเล่มก็จะใช้ Filter ต่างๆกันออกไป ดีเจรายการวิทยุก็ทำหน้าที่ Filter ในการเลือกเพลงที่เปิด โดยคาดว่าจะเป็นที่ถูกใจคนฟัง ผู้บริหารผังรายการโทรทัศน์ก็ทำหน้าที่ Filter ในการคัดเลือกรายการที่จะนำลงแต่ละช่วงเวลาของแต่ละวัน

เงื่อนไขหนึ่งที่คนรับชมสื่อนิยมใช้ คือค่าความนิยม หรือความฮิต อันนี้เป็นกันโดยรู้ตัวหรือไม่รู้ตัวทั้งนั้น เวลาเราจะต้องเลือกซื้อสินค้าใดๆที่เราไม่รู้จักมาก่อน เราก็จะใช้ค่าความนิยมนี่แหละเป็นตัวช่วย โทรศัพท์มือถือมีให้เลือกหลายยี่ห้อ ไม่รู้จะเลือกอะไร ก็ต้องขอดูชาวบ้านเขาก่อนแล้วว่า เขาเลือกอะไรกัน เข้าไปร้านหนังสือ นึกไม่ออกว่าจะซืออะไร อ๊ะ นั่นเป็นสิบอันดับหนังสือขายดีนี่ มีอะไรบ้างเอ่ย สิบอันดับหนังทำเงินประจำสัปดาห์ สิบอันดับเพลงยอดนิยม รถยนต์ที่มียอดขายสูงสุด เหล่านี้เป็นค่าความนิยมทั้งนั้น

ไม่มากก็น้อย ความเป็นที่นิยม เป็นตัววัดที่ดีอันหนึ่งนะครับ ไม่ว่าจะเป็นทั้งฝั่งผู้ผลิต (เลือกได้ว่าจะผลิตอะไร) และทั้งผู้บริโภค(ดูว่าชาวบ้านเขาทำอะไรกันอยู่) แต่เมื่อมาเจอการใช้งานอินเตอร์เน็ทที่มีปรากฏการณ์แบบ The Long Tail เข้าไปนี่ วัดกันไม่ถูกเลย เพราะอะไรน่ะหรือครับ ก็เพราะตัววัดทั้งหลายที่เรานิยมใช้กันนี่น่ะ เขาวัดกันที่หัว (Head)ทั้งนั้นนี่ครับ เพราะเป็นหาง (Tail) นี่ไม่มีใครวัดกันไว้ สิบอันดับหนังทำเงิน เรามีให้อ่าน แต่อันดับที่สิบเอ็ดจนถึงหนึ่งร้อย เราจะเริ่มไม่มีข้อมูลแล้ว ทั้งที่ที่ Demand ยังมีอยู่นะครับ

การเข้ามาของอินเตอร์เน็ททำให้วัฒนธรรมความฮิต(“Hits” Culture”)เปลี่ยนไป นอกจากสื่อเดิมจะโดนจำกัดเรื่องของสถานที่แล้ว ยังมีเรื่องของเวลาด้วย ตัวอย่างมีมากมายครับ หนังสือพิมพ์อายุเพียง ๑ วัน และจำกัดจำนวนหน้าที่จะพิมพ์ รายการโทรทัศน์มีช่วงเวลาออกอากาศที่แน่นอนและจำกัดเวลา ร้านหนังสือมีหนังสือให้วางในเนื้อที่เท่าที่ร้านมีให้ เมื่อมีหนังสือใหม่มา ก็แสดงว่าต้องมีบางเล่มออกไป นิตยสารมากมายที่เราอยากจะอ่านคอลัมน์ที่เราเคยอ่านเมื่อ ๔ ปีที่แล้ว ที่มีการพูดถึงหนัง หรืออัลบัมที่เราชอบ แต่เราเพิ่งได้ดู ได้ฟัง หรือ เพิ่งได้อ่านหนังสือเล่มที่มีคนวิจารณ์ เมื่อนานมาแล้ว

เมื่ออินเตอร์เน็ทเข้ามา หลายอย่างที่เรามองข้ามไปแล้ว ลืมไปแล้ว สามารถกลับมาใหม่ได้ เพลง”หมีแพนดา”ออกมาขายอยู่เป็นปี แต่ไม่ฮิต มีจำกัดในวงแคบๆ เมื่อผู้ทำหน้าที่เป็นฟิลเตอร์เลือกที่จะคัดออก (ดีเจวิทยุไม่เปิด ไม่ว่าจะด้วยเหตุผลใดก็ตาม ร้านขายซีดีเลือกที่จะไม่นำมาขายต่อ เพราะไม่เป็นที่รู้จัก) ถ้าเป็นในอดีต วงดนตรีวงนี้ก็คงหมดอนาคตไปแล้ว แต่เมื่อเวลาผ่านไป เพลงนี้กลับมาเป็นที่นิยม เพราะอินเตอร์เน็ท กลับมาเป็นที่นิยมได้ ทั้งที่ออกมาแล้วหลายปี วงดนตรีกลับมารวมตัวกันใหม่ โอกาสที่เหมือนจะหายไปแล้ว กลับมาอีกครั้งอย่างไม่น่าเชื่อ ตัวอย่างที่คล้ายๆกัน คือ เพลงผีกาก้า ซึ่งเห็นกันชัดเจนว่า เป็นการเผยแพร่ผ่านทางอินเตอร์เน็ทล้วนๆ รู้จักกันทั้งประเทศ โดยไม่ต้องพึงสื่อเดิมๆ (Traditional Media)

แต่อย่างไรก็ดี การกลับมาได้ของปรากฏการณ์ในตัวอย่าง ไม่ได้เป็นเพราะอินเตอร์เน็ทอย่างเดียวนะครับ อย่างน้อยๆ ในหนังสือ The Long Tail ก็ยกปัจจัยไว้สามข้อ ซึ่งคล้ายๆกับที่เคยเขียนไว้ เมื่อฉบับที่แล้ว คือ

1. Make It. การผลิตเนื้อหา (content) ง่ายขึ้น ซอฟท์แวร์ในการทำเพลงหรือวิดีโอง่ายขึ้น มี Blog ช่วยในการเขียนมากขึ้น อุปกรณ์การผลิตราคาถูกลง
2. Get It Out There. ช่องทางการขาย หรือการกระจายสินค้ามีมากขึ้น มีร้าน online อย่าง Amazon.com ToHome.com (ของคนไทยเราเอง) eBay, iTunes
3. Help Me Find It. อันนี้สิที่ผมว่า มีผลสูงหรือมากที่สุด จากเดิมแทนที่เราจะต้องเปิดสื่อต่างๆในการหาข้อมูล เราสามารถใช้ Google เพื่อหาได้แทบทุกเรื่องในโลก เข้าเว็บไซด์เฉพาะทางเพื่อหาข้อมูลในเชิงลึก (หลังจากที่ลองหาข้อมูลเบื้องต้นแล้วจาก Pantip.com เป็นต้น)

ถ้ากลับมามองแนวคิดเรื่อง Filter แล้ว ยิ่งน่าสนใจ เพราะมันตรงกับข้อสังเกตุข้อที่สาม สมัยก่อน ตอนที่ผมยังเป็นวัยรุ่น เวลาจะหาหนังดู หรือซื้อเทปเพลงฟัง ผมมักจะอ่านบทวิจารณ์ของนิตยสารต่างๆในเวลานั้น ไม่ว่าจะเป็น  Starpic หนังและวิดีโอ (ซึ่งกลายมาเป็น Film View)ในเวลาต่อมา เอนเตอร์เทน Quiet Storm Music Express แต่ปัจจุบันนี้ นิตยสารเหล่านี้บางเล่มก็ยังอยู่ แต่ทางเลือกของผู้บริโภคมีมากเหลือเกิน ตามเว็บไซด์ต่างๆ บทบาทของนักวิจารณ์ในปัจจุบันลดลงไปมาก เพราะเจอนักเขียนสมัครเล่นหลายๆคนในอินเตอร์เน็ืททำหน้าที่เป็น Filter ให้แทนแล้ว มิหนำซ้ำ ยังมีเว็บไซด์เฉพาะทาง ที่เจาะลงในความสนใจเป็นเรื่องๆได้ลึกกว่าที่ผมสามารถหาอ่านได้ในอดีต คุณลักษณะและอิทธิพลของ Filter นี่น่าสนใจ น่าจะเขียนได้อีกหนึ่งตอน รวมทั้งคำถามหลายๆข้อที่หนังสือตั้งไว้ เช่น เมื่อมีอินเตอร์เน็ทแล้ว เห็นปรากฏการณ์ The Long Tail แล้ว มันมีผลต่อสินค้าและบริการแค่ไหน ราคาสินค้าที่อยู่แถวหางๆ (ปลาย Tail)จะตั้งราคาได้สูงขึ้น หรือลดลง

ยิ่งเขียน ยิ่งสนุก แม้ว่า จะยังไม่สรุปเข้าหาหัวข้อที่ตั้งไว้สักที ต่อกันฉบับหน้าก็แล้วกันนะครับ